ZMIANA KODEKSU KARNEGO I POSTĘPOWANIA KARNEGO – PROJEKT AUTORSTWA PIS Z DNIA 8 STYCZNIA 2016 r. – CZ. 3

W poprzednich postach:

opisywałem Tobie zmiany jakie są planowane w 2016 r. w związku z projektem nowelizującym prawo karne oraz procedurę karną.

Cóż temat absolutnie niewyczerpany…

Ważniejsze zmiany w tym kontekście to:

A. Ograniczenie pomocy prawnej udzielanej z urzędu oskarżonemu i innym stronom postępowania

Czyli pomoc prawna z urzędu tak, ale pod warunkiem, że…

W ramach nowelizacji procedury karnej jest planowane zniesienie obowiązku wyznaczenia adwokata z urzędu dla oskarżonego oraz innych stron. Obecnie takie osoby – jeżeli nie mają adwokata lub pełnomocnika w trakcie postępowania karnego – mogą skutecznie wnioskować do sądu o ich wyznaczenie.

Po zmianach dany zapis ulegnie zmianie, a ewentualne wyznaczenie adwokata dla oskarżonego lub innej niż oskarżony strony (np. oskarżyciela posiłkowego) będzie zależne od wykazania trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby, która o taką pomoc się stara.

B. Zmiana formy wykonywania kary ograniczenia wolności

Czyli kara ograniczenia wolności możliwa, ale bardziej dotkliwa dla oskarżonego

W związku z nowelizacją Kodeksu karnego oraz Kodeksu postępowania karnego od dnia 01 lipca 2015 r. istnieje możliwość, aby sąd skazując oskarżonego na karę pozbawienia wolności – na podstawie art. 34 § 1a pkt. 3 w zw. z art. 72 § 1 pkt 4-7a kpk zobowiązał skazanego do:

  • wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,
  • powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
  • poddania się terapii uzależnień,
  • poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,
  • uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
  • powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,

Wprowadzenie wraz z nowelizacją od dnia 01 lipca 2015 r. nowych warunków odbywania kary ograniczenia wolności wynikało z faktu, że to właśnie ta kara miała być przez sądy częściej stosowana.

Miało to nastąpić tym bardziej, że z dniem 01 lipca 2015 r. doszło do ograniczenia możliwości zawieszenia kary pozbawienia wolności.

Wraz z nowelizacją Kodeksu karnego – zgodnie z projektem z dnia 8 stycznia na 2016 r. – jest planowane usunięcie ww. możliwości odbywania kary ograniczenia wolności. Kara ograniczenia wolności stanie się dla skazanego bardziej dotkliwa niż ma to miejsce obecnie.

C. Kara mieszana pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności bardziej surowa – art. 37b kk

Czyli kara mieszana nadal możliwa, ale już bez zawieszenia

Istotnym novum w prawie karnym było wprowadzenie – nieznanej dotychczas w polskim prawie karnym – a obecnie uregulowanej w art. 37b kk tzw. kary mieszanej.

Również i na temat kary mieszanej pisałem Tobie w poście „Połączenie kary pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności po nowelizacji Kodeksu karnego 1 lipca 2015 r.”

Sens tej kary polegał na tym, że sąd mógł skazać sprawcę za ten sam czyn – jedynym wyrokiem – na dwie kary tj. odpowiednio na – w ocenie ustawodawcy niedługą – karę pozbawienia wolności (odpowiednio do 3 miesięcy oraz do 6 miesięcy), a jednocześnie na karę ograniczenia wolności do lat 2.

Co więcej sąd mógł zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności – w ten sposób skazany w ogóle nie trafiał do ZK.

Obecnie kara mieszana ma zostać, ale kary pozbawienia wolności nie będzie można zawiesić.

W żargonie karnistów mówi się, że będzie to kara „na twardo” tj. kara bezwzględnego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Ustawodawca w ramach projektu zmian Kodeksu karnego – stan na 2016 r. – argumentuje to w ten sposób, że krótkotrwały pobyt w zakładzie karnym ma pełnić funkcję odstraszającą – a to oznacza w domyśle – że ustawodawca jest zdania, że skazany powinien te klika miesięcy w zakładzie karnym odpowiednio do 3 lub 6 miesięcy spędzić, aby więcej nie chcieć tam wracać .

Kara mieszana – w pierwszym jej etapie – będzie zatem oznaczać karę bezwzględnego pozbawienia wolności i konieczność spędzenia w zakładzie karnym kilku miesięcy.

D. Art. 59a kk – umorzenie postępowania karnego na wniosek pokrzywdzonego w przypadku pojednania się ze sprawcą do zmian

Czyli dobrze jest się pojednać z pokrzywdzonym, ale nie zawsze będzie mieć to bezpośrednie przełożenie na Twoją sytuację w postępowaniu karnym

Obowiązująca od 01 lipca 2015 r nowela wprowadziła zasadę, że pojednanie się podejrzanego z ofiarą może mieć decydujące znaczenie dla przebiegu postępowania. Sens art. 59a kk był taki, że jeżeli sprawca nie był wcześniej skazany za przestępstwo umyślne z użyciem przemocy i pojednał się z pokrzywdzonym – na przykład w ramach mediacji lub samodzielnie i naprawił szkodę lub zadośćuczynił wyrządzonej krzywdzie – to sąd umarzał na wniosek pokrzywdzonego postępowanie karne o występek zagrożony karą nieprzekraczającą 3 lat pozbawienia wolności, a także o występek przeciwko mieniu zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, jak również o występek o spowodowanie średniego uszczerbku na zdrowiu.

W związku ze zmianami prawa karnego ta instytucja zostanie skreślona.

Pojednanie się sprawcy z pokrzywdzonym nadal będzie mogło być być dla sprawcy korzystne, ale tylko w zakresie rodzaju / wymiaru kary, a nie w zakresie uniknięcia ponoszenia kary w ogóle.

E. Wyższa kara dla osób korzystających z dobrowolnego poddania się karze w ramach art. 335 kpk, art. 338a kpk lub 387 kpk

Czyli dobrowolne poddanie się karze zostaje, ale kara może być dotkliwa

Ustawodawca wprowadzając nowelizację obowiązującą od dnia 01 lipca 2015 r. – zdaje się, że – podzielał pogląd zgodnie z którym jeżeli sprawca współpracuje z organami ścigania na etapie postępowania przygotowawczego lub postępowania sądowego, to powinien móc liczyć na to, że rodzaj lub też wymiar kary, która zostanie mu wymierzona będą dla niego łagodniejsze.

Co więcej ustawodawca dał temu wyraz w art. 60a kk – przy dobrowolnym poddaniu się odpowiedzialności karnej sąd karny mógł zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia i orzec wyłącznie środek karny jeżeli występek oskarżonego był zagrożony karą do 5 lat.

Jak nietrudno się domyślić – analizując kierunek dotychczasowych zmian Kodeksu karnego oraz Kodeksu postępowania karnego – rodzajowo korzystniejsza dla skazanego kara lub też znacznie niższy wymiar kary, a nawet odstąpienie przez sąd od jej wymierzania staną się – przynajmniej na podstawie art. 60a kk – niemożliwe.

Konkluzja zmian w prawie karnym jest jasna i jednoznaczna.

Prawo karne jak i procedura karna staną się jeszcze bardziej restrykcyjne dla podejrzanych, oskarżonych czy skazanych.

Jeżeli dotychczas w ramach tych postępowań współpraca z adwokatem musiała być bliska, to obecnie – mając na uwadze kierunek zmian – współpraca będzie musiała być bardzo bliska i oparta na pełnym zaufaniu.

Logo złote Ramka

Adwokat Gorzów Wielkopolski

Kancelaria Adwokacka Gorzów Wielkopolski

I STANIE SIĘ NIELEGALNE – LEGALNE… ZMIANA KODEKSU POSTĘPOWANIA KARNEGO – PROJEKT AUTORSTWA PIS Z DNIA 8 STYCZNIA 2016 r. – CIĄG DALSZY

Z greki: panta rhei kai ouden menei tj. wszystko płynie i nic nie pozostaje takie samo.

W poście „Nielegalne dowody w postępowaniu karnym po nowelizacji Kodeksu postępowania karnego 1 lipca 2015 r.” opisywałem Tobie sens ówcześnie nowych regulacji w zakresie ograniczeń w wykorzystaniu w postępowaniu karnym dowodów, które zostały zdobyte nielegalne.

Odsyłałem Ciebie do lektury art. 168a k.p.k. – cytat ówcześnie i obecnie konieczny:

niedopuszczalne jest przeprowadzenie i wykorzystanie dowodu uzyskanego do celów postępowania karnego za pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 § 1 k.k.

Otóż obecnie zgodnie z projektem z dnia 8 stycznia 2016 r. ustawy o zmianie Kodeksu postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw art. 168a k.p.k. zostanie skreślony.

A to oznacza, że nie będzie już większych przeszkód, aby za pomocą nielegalnie uzyskanych dowodów (z podsłuchów, dostępu do Twojej korespondencji, do Twojego mailingu) wykazać w ramach procesu karnego Twoją winę co do określonego czynu.

Będzie zatem obowiązywać nowa, stara zasada “cel uświęca środki”.

Umarł król, niech żyje król?

Jakie uzasadnienie?

W ocenie projektodawcy zbędna jest regulacja art. 168a k.p.k., gdyż przepis ten wprowadza bardzo szeroki [czytaj za szeroki] zakres zakazu dowodowego, niezależnie od okoliczności jego uzyskania.

Zdaniem ustawodawcy ocenianie każdej sytuacji powinno się odbywać in casu.

Zatem to sąd będzie ustalać:

  • czy nielegalny dowód jest co prawda nielegalny, ale kaliber czynu oskarżonego był tego rodzaju, że należy tą nielegalność  dowodu wliczyć „w koszty działania mechanizmów broniących dobra wspólnego” – wówczas sąd uzna za legalne to co nielegalne;
  • czy też nielegalny dowód jest nielegalny, a kaliber czynu oskarżonego nie był tego rodzaju, że należy tą nielegalność wliczyć „w koszty działania mechanizmów broniących dobra wspólnego” – wówczas sąd uzna za nielegalne to co nielegalne.

Zapewne już niebawem tak właśnie będzie rozwiązany i traktowany dotychczasowy zakaz korzystania z nielegalnych dowodów w postępowaniu karnym.

Adwokat Gorzów Wielkopolski

Kancelaria Adwokacka Gorzów Wielkopolski

ZMIANA KODEKSU POSTĘPOWANIA KARNEGO – PROJEKT AUTORSTWA PIS Z DNIA 8 STYCZNIA 2016 r.

Po objęciu władzy przez partię Prawo i Sprawiedliwość ilość projektów ustaw, tempo prac jest oszałamiające.

Dla praktyków prawa karnego – tych, którzy wykonują zawód adwokata, czy tych którzy popadli w konflikt z prawem – szczególnie interesujący jest przygotowany przez obecny Rząd projekt zmian w procedurze karnej.

Co by być formalnym, chodzi o projekt z dnia 8 stycznia 2016 r. ustawy o zmianie Kodeksu postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw.

Co dokładniej ma być wprowadzone w ramach danej ustawy, gdyby obecny projekt się ostał?

Moim zdaniem przed dniem 01 lipca 2015 r. w procedurze karnej panowały reguły procesu inkwizycyjnego – oczywiście można się z tym zgadzać lub też nie.

Dlaczego?

Dlatego, że nawet przy znacznej bierności policji, czy prokuratury  gdy trwało już postępowania sądowe, to sąd „naprawiał” przeoczenia organów ścigania i dopuszczał, przeprowadzał dowody, które mogły być dla oskarżonego obciążające.

Chodzi o rozkład ciężaru dowodowego za wynik procesu, w którym po jednej stronie stał oskarżony ze swoim adwokatem, a po drugiej stronie prokurator, który mógł być i często był wspomagany działaniami sądu.

Taka była rola sądu i tak to się odbywało.

Niby rola sądu miała polegać na tym, aby być obiektywnym arbitrem i rozstrzygać o winie lub braku winy oskarżonego na podstawie faktów i dowodów przedstawionych przez strony, ale wystarczyła apelacja prokuratora i korzystny dla oskarżonego wyrok sądu I instancji mógł być uchylony, bo oto sąd I instancji niezbyt aktywnie włączył się do gry i pominął istotne fakty, dowody itd.

Co by bardziej to zobrazować – to tak jakby w meczu piłki nożnej rolą sędziego było co prawda arbitrowanie spotkaniu, ale jednocześnie wspomaganie jednej – i de facto zawsze tej samej – drużyny.

A jeżeli sędzia w takim meczu nie wspomógłby tej drużyny, to przy negatywny wyniku rozstrzygnięcia dla tej strony, która miała być wspierana, wynik spotkania jest uchylany do ponownego rozpoznania i mecz gramy od nowa – a przynajmniej jego II połowę.

I doprawdy jakkolwiek by to nie brzmiało – czy taka jest rola sędziego podczas meczu piłki nożnej?
To jest – czy powinien on wspomagać jedną z drużyn i to w zasadzie zawsze tą samą?

Czy można w takiej sytuacji powiedzieć, że role i szanse są wyrównane?

Odpowiedź na to pytanie pozostawiam Tobie…

Absurd? No, ale tak właśnie to się odbywało.

Ok no więc w związku z nowelizacją procedury karnej od 01 lipca 2015 r. nastąpiła b. duża zmiana.

Tym razem sąd już naprawdę – niemal przez cały czas trwania procesu – miał być obiektywnym arbitrem i naprawdę ekstremalnie wyjątkowo mógł przeprowadzać i dopuszczać dowody z urzędu – dokładniej „w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami”.

Abyś zrozumiał jak bardzo łatwo można ukryć gigantyczne zmiany Twojej sytuacji procesowej, przytoczę pewien wycinek istotnych przepisów.

Spójrz na porównanie artykułów obowiązujących do 30 czerwca 2015 r., od 01 lipca 2015 r. oraz według nowego projektu.

Inicjatywa dowodowa:

A.Do 30 czerwca 2015 r.

Art. 167 kpk Dowody przeprowadza się na wniosek stron […] albo z urzędu.

B. Po 01 lipca 2015 r. tj. obecnie stan na 15 stycznia 2016 r.

Art. 167 § 1 kpk W postępowaniu przed sądem, które zostało wszczęte z inicjatywy strony, dowody przeprowadzane są przez strony po ich dopuszczeniu przez przewodniczącego lub sąd. […] W wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, sąd może dopuścić i przeprowadzić dowód z urzędu.

C. Według projektu z dnia 08 stycznia 2016 r.

Art. 167 kpk Dowody przeprowadza się na wniosek stron albo z urzędu.

Odpowiedz sobie szczerze, czy treść i zmiany tych przepisów są w jakiś sposób zaskakujące lub niepokojące?

Myślę, że odpowiesz „nie”, ale widzisz właśnie o to chodzi, że wystarczy dokonać – zdawałoby się subtelnych – zmian w przepisach, aby totalnie zmienić reguły gry w procedurze karnej.

To właśnie m.in. porównanie art. 167 kpk w tych trzech różnych odsłonach przesądza, że z procesu inkwizycyjnego jesteśmy w procesie kontradyktoryjnym, ale wkrótce będziemy znowu tam gdzie byliśmy przed 01 lipca 2015 r.

Co to oznacza?

Obecnie jeżeli prokurator nie udowodni Twojej winy w procesie, to też sąd nie wspomaga go w tych poszukiwaniach, lecz po prostu uniewinnia.

Zatem ideą zmian obowiązujących od dnia 01 lipca 2015 r. było odejście od tzw. procesu inkwizycyjnego do procesu kontradyktoryjnego, w którym role i szanse pomiędzy prokuratorem, a adwokatem miałby być – może nie idealnie równe – to jednak mocno zbliżone.

Projekt z dnia 8 stycznia 2016 r. ustawy o zmianie Kodeksu postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw zakłada powrót – przynajmniej w znacznej mierze – do procesu inkwizycyjnego.

Zasada kontradyktoryjności zostanie znacznie osłabiona na rzecz zasady prawdy materialnej, którą to sąd – a nie prokurator – będzie musiał ustalić.

Prawda materialna to stan wiedzy zgodny z rzeczywistym stanem faktycznym, a zatem z tym jak było naprawdę.

To znowu oznacza, że według projektu z 08 stycznia 2016 r. jeżeli prokurator nie zgłosi określonego dowodu, choć obiektywnie było to możliwe i sąd wyda korzystny dla oskarżonego wyrok, to w ramach apelacji prokurator będzie mógł czynić sądowi zarzut, że nie ustalił on prawdy materialnej i wobec tego orzeczenie jest nieprawidłowe.

I co więcej takie zarzuty apelacyjne będą miałby b. dużą szanse na sukces przed Sądem II instancji.

Rozumiesz już zatem o co się rozchodzi?

Jaka argumentacja jest przytaczana dla zmian?

Otóż zmiany uzasadnia się w ten sposób, że po wyczerpaniu wniosków dowodowych stron, dla zadośćuczynienia postulatowi wskazanemu w art. 2 § 2 k.p.k. [zasada prawdy materialnej] sąd powinien podejmować inicjatywę dowodową w znacznie szerszym zakresie, niż to wynika z restrykcyjnie sformułowanych przesłanek w art. 167 § 1 k.p.k.

W nowym projekcie podkreśla się że jego celem jest przywrócenie nadrzędnej roli zasady prawdy materialnej – z tego względu organu procesowe – czytaj sądy – będą mieć obowiązek dążenia do poczynienia zgodnych z prawdą ustaleń faktycznych.

Inna też zdawałaby się subtelna zmiana w redakcji kpk, to art. 2 § 1 pkt. 1 kpk.

Cele postępowania karnego:

A.Do 30 czerwca 2015 r.

Art. 2 § 1 pkt. 1 Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształtowanie postępowania karnego, aby sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności,

M.in. ten zapis w połączeniu z zasadą prawdy materialnej oraz w połączeniu z art. 167 kpk do 30 czerwca 2015 r. tworzył proces inkwizycyjny, bo nadrzędną zasadą było nie co prokurator udowodnił w postępowaniu karnym, lecz jak było naprawdę i to sąd musiał to ustalać i być aktywnym w postępowaniu

B. Po 01 lipca 2015 r. tj. obecnie stan na 15 stycznia 2016 r.

Art. 2 § 1 pkt. 1 Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształtowanie postępowania karnego, aby sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba, której nie udowodniono winy, nie poniosła tej odpowiedzialności,

M.in. ten zapis w połączeniu z zasadą prawdy materialnej w połączeniu z art. 167 kpk od 01 lipca 2015 r. tworzy proces kontradyktoryjny, bo nadrzędną zasadą jest nie jak było, lecz co prokurator udowodni w postępowaniu karnym.

C. Według projektu z dnia 08 stycznia 2016 r.

Art. 2 § 1 pkt. 1 Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształtowanie postępowania karnego, aby sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności,

M.in. ten zapis w połączeniu z zasadą prawdy materialnej oraz w połączeniu z art. 167 kpk będzie tworzyć proces inkwizycyjny, bo nadrzędną zasadą stanie się nie co prokurator udowodnił w postępowaniu karnym, lecz jak było naprawdę i to sąd będzie musiał to ustalić i być aktywnym w postępowaniu.

Więcej na temat zmian procedury karnej w poście „I stanie się nielegalne – legalne… Zmiana Kodeksu postępowania karnego – projekt autorstwa PiS z dnia 8 stycznia 2016 r. – ciąg dalszy”.

Adwokat Gorzów Wielkopolski

Kancelaria Adwokacka Gorzów Wielkopolski